Bıçak Kilit Sistemleri

Lockback, katlanabilir bıçaklarda en yaygın ve en geleneksel güvenilir kilit sistemlerinden biridir. Bıçağın sapının sırtında bulunan bir yay çubuğu, bıçak açıldığında namlu kuyruğundaki çentiğe sıkıca oturarak bıçağı yerine kilitler. Kapatmak için sapın arka veya orta üst kısmındaki baskı noktasına (genellikle bir oyuk bulunur) basılarak kilit pimi havaya kaldırılır ve namlu serbest bırakılır.

Sade yapısı sayesinde uzun yıllar arızasız çalışır. Buck ve Spyderco markaları bu kilidin dünya çapındaki popülerleşmesinde büyük rol oynamıştır.

Liner Lock, günümüz modern EDC (Günlük Taşıma) bıçaklarının büyük çoğunluğunda kullanılan standart sistemdir. Bıçağın sapının iç kısmında yer alan ince yaylı metal plaka (astar), namlu tamamen açıldığında içeri doğru esneyerek namlunun kuyruğuna (tang) takılır. Kapatmak için bu metal astarı baş parmağınızla dışarı doğru iterek namlunun yolunu açmanız yeterlidir.

Hafifliği ve tek elle olağanüstü kolay kullanım sunması en büyük avantajıdır. Kershaw ve CRKT bu sistemde çok başarılı tasarımlara imza atmaktadır.

Tasarımcı Andrew Demko ve Cold Steel tarafından geliştirilen TRI-Ad Lock, Lockback sisteminin evrim geçirmiş halidir. Sisteme eklenen ekstra bir çelik durdurma pimi (stop pin), namluya binen negatif ve pozitif şok dalgalarını emerek kilidin kırılmasını neredeyse imkansız hale getirir.

Sektörde "dünyanın en sağlam katlanır bıçak kilidi" olarak bilinir. Aşırı zorlu dağcılık, kurtarma ve yoğun taktik görevler için birinci sıradadır.

Frame Lock mantık olarak Liner Lock'a çok benzer. Ancak ince bir iç astar kullanmak yerine, bıçağın direkt dış gövdesi (genellikle titanyum veya kalın paslanmaz çelik) kesilerek kilitleme çubuğu haline getirilir. Çakıyı tuttuğunuzda elinizin uyguladığı kavrama basıncı, kilidi doğrudan sıkıştırdığı için yük altında kendi kendini sağlamlaştıran bir yapıya sahiptir.

Premium ve taktik segmentte en çok aranan özelliktir. Zero Tolerance ve Chris Reeve bu kilidin zirvesidir.

Spyderco'nun patentli Compression Lock sistemi, sapın sırta bakan üst kısmına yerleştirilmiştir. Bıçak açıkken, kilit sekmesi namlunun kuyruğu ile bir durdurma pimi arasına sıkışır. Bu kilit Liner Lock kadar pratik açılıp kapanırken, kilidi kapatmak için parmaklarınızı kesici ağzın yolundan çekmenizi sağlar.

Parmakların güvende kalması ve muazzam kilit kuvveti sağlaması (üstten aşağı kapanma kuvvetlerine karşı müthiş bir direnç) onu benzersiz yapar.

Benchmade tarafından tasarlanan Axis Lock, sapın her iki yanında hareket edebilen yaylı bir çelik pimi (bar) kullanır. Namlu açıldığında, Omega şeklindeki iki küçük yay bu pimi namlu arkasındaki boşluğa iterek kilitler.

Kilidi açmak için pimi geriye doğru çekmek yeterlidir ve bıçak bilek hareketiyle anında kapanır. Sistemin tamamen simetrik (Ambidextrous) olması, hem sağ hem sol el kullanıcıları için kusursuz bir kullanım yaratır.

Axis Lock mantığına benzeyen ancak yatay bir çelik bar yerine dönen büyük bir seramik veya çelik bilye kullanan Ball Bearing Lock, helezon bir yay ile çalışır. Yay basıncı bilyeyi namluya doğru iterek boşluğa oturtur. Yüzey temas alanı bilye sayesinde çok pürüzsüzdür ve zamanla kendi kendini aşınmaya karşı korur.

SOG tarafından geliştirilen Arc Lock, bir eksen üzerinde yay ile dönen kilit çubuğuna sahiptir. Hareket düz bir çizgi değil, kavisli (arc) bir yörünge çizer. Eksen kilidine benzer bir hız ve ambidextrous özellik sunarken, baskı altında kilidin kendi içine gömülmesi sayesinde çok yüksek mukavemet testi sonuçları vermiştir.

Otomatik (sustalı) bıçakların klasikleşmiş kilit sistemidir. Gövde üzerindeki yaylı bir silindir düğmeye basıldığında namlunun önündeki engel kalkar ve bıçak içindeki sarmal yayın itmesiyle şimşek hızında açılır. Aynı düğmeye basılı tutularak bıçak geri kapatılır. Son yıllarda yaysız (manuel) çalışan flipper çakılarda da serbest düşüş hissi için sıklıkla kullanılmaya başlanmıştır.

Özellikle Fransız Opinel çakılarıyla ikonikleşen bu sistemde (Virobloc), ahşap sap ile namlu birleşiminde çelik bir bilezik/halka bulunur. Bıçak açıldığında, üzerinde yarık bulunan bu bilezik parmakla çevrilerek namlu arkasına bir bariyer oluşturulur. Kapalıyken de çevrilerek bıçağın cepte açılması engellenebilir.

Slip Joint teknik olarak gerçek bir kilit sistemi değildir. Namluyu tamamen kilitlemez, sadece sırttaki esnek bir yay aracılığıyla bıçağı açık pozisyonda "sıkıca tutar". Bıçağın sırtına doğru basınç uygulandığında yay esner ve bıçak kapanır. Victorinox İsviçre Çakıları ve klasik "dede çakıları" bu sistemle çalışır.

Mekanik parça, yay veya kilit çubuğu barındırmayan, tarihin en eski çakı mekanizmasıdır. Sadece vida pivotundaki (aks) sıkılık ve kullanıcının bıçağın kuyruğuna (tang) baş parmağıyla uyguladığı baskı ile açık durur. Anadolu'nun geleneksel çakılarında, Japon Higonokami modellerinde ve tıraş usturalarında görülür.